Mỗi buổi sáng, bạn khởi động xe chuẩn bị đi làm nhưng nhận thấy máy nổ không còn êm như trước, xe ì hơn, tăng tốc chậm khi ra khỏi hẻm. Khi mang xe đi bảo dưỡng, thợ máy thông báo động cơ bị đóng muội than khá nhiều, cần phải vệ sinh. Lúc đó, bạn gật đầu đồng ý vì tin tưởng người thợ máy nhưng trong lòng vẫn băn khoăn không rõ muội than là gì, tại sao nó lại xuất hiện và âm thầm gây hại cho xe máy.

Thực tế, muội than là nguyên nhân khiến động cơ yếu dần, hao xăng và nhanh hỏng nếu không được làm sạch kịp thời. Hiểu rõ muội than, nguyên nhân hình thành và tác hại của nó sẽ giúp bạn bảo vệ xe tốt hơn, tiết kiệm chi phí sửa chữa và yên tâm hơn trên mọi hành trình.

Muội than là gì?

 

 

Đây là thắc mắc của nhiều người dùng xe khi được thợ máy cảnh báo về tình trạng đóng muội than trong động cơ. Thực tế, nếu nhiên liệu được đốt cháy hoàn toàn trong buồng đốt, sản phẩm tạo ra chỉ gồm CO₂ và H₂O. Tuy nhiên, khi quá trình cháy không hoàn toàn xảy ra, muội than sẽ hình thành.

Muội than là tập hợp các hạt carbon cực nhỏ, tồn tại dưới dạng carbon vô định hình, không có cấu trúc tinh thể rõ rệt. Thành phần chính của muội than là carbon, bên cạnh đó còn có hydrocarbon chưa cháy hết và một lượng rất nhỏ tạp chất kim loại hoặc sulfur từ nhiên liệu.

Trong công nghiệp, muội than còn được gọi là carbon black, được sản xuất có kiểm soát để làm chất tạo màu đen trong cao su, sơn và mực in. Tuy nhiên, muội than hình thành trong động cơ xe máy chỉ là tạp chất có hại, không mang lại bất kỳ lợi ích nào mà còn khiến động cơ nhanh xuống cấp. Khi đã nắm được muội than là gì, người dùng sẽ chủ động hơn trong việc bảo dưỡng xe máy và giữ xe luôn trong tình trạng tốt nhất.

Nguyên nhân hình thành muội than trong buồng đốt và bugi

Khi đã hiểu muội than là gì, nhiều người tiếp tục đặt câu hỏi vì sao nó xuất hiện trong động cơ. Muội than hình thành khi nhiên liệu không cháy hết. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể do chất lượng nhiên liệu kém, tỷ lệ hòa khí không chuẩn, bugi đánh lửa yếu, hệ thống phun xăng bị nghẹt hoặc dầu nhớt kém chất lượng lọt vào buồng đốt và bị đốt cháy cùng nhiên liệu. Với động cơ diesel (xe ô tô, xe tải, xe buýt), muội than càng dễ hình thành hơn vì đặc tính nhiên liệu khó cháy sạch, cùng cơ chế EGR hồi lưu khí thải làm tăng hàm lượng muội than hòa lẫn trong dầu nhớt.

Quá trình hình thành muội than có thể biểu diễn bằng phương trình cháy không hoàn toàn của hydrocarbon như sau:

Cháy hoàn toàn: 2C8​H18 ​+ 25O2 ​→ 16CO2​ + 18H2​O

Cháy không hoàn toàn: C8​H18​ + O2 ​→ C (muội than) + H2​O + CO + (các sản phẩm khác)

>>> Xem thêm: Carbon footprint không còn xa lạ nếu bạn hiểu điều này về dầu nhớt

Tác hại của muội than đối với động cơ và môi trường

 

 

Sau khi hiểu muội than là gì và nguyên nhân hình thành, người dùng cần nắm rõ tác hại của nó. Khi hình thành trong quá trình đốt cháy nhiên liệu, muội than có hai hướng:

Thứ nhất, muội than tích tụ bên trong động cơ, bao gồm:

• Buồng đốt: muội than bám trên đầu piston, thành xy lanh, xupap, làm giảm thể tích buồng đốt, tăng tỷ số nén, dễ gây kích nổ sớm, khiến máy nóng, nổ không êm, giảm công suất. Xe trở nên ì, tăng tốc kém, gây mệt mỏi khi chạy đường dài hoặc chở nặng.
   
• Bugi: muội than bám dày trên điện cực bugi, làm tia lửa yếu, khiến xe khó nổ buổi sáng hoặc trời lạnh, bị hụt ga, tăng tốc chậm, hao xăng và có thể chết máy giữa đường, gây nguy hiểm khi di chuyển.
   
• Dầu nhớt: muội than tồn tại dưới dạng hạt li ti trong dầu. Nếu dầu nhớt không có khả năng phân tán tốt, muội than kết tụ thành cặn mài mòn, bào mòn piston, xy lanh, xupap, làm động cơ nhanh hỏng. Tích tụ quá nhiều còn làm tăng độ nhớt dầu, giảm khả năng lưu thông và bôi trơn, đặc biệt nguy hiểm khi khởi động lạnh, dễ gây mài mòn khô hoặc bó kẹt piston.

Thứ hai, muội than thoát ra môi trường qua khí xả dưới dạng black carbon – thành phần quan trọng của bụi mịn PM2.5. Những hạt muội than siêu nhỏ này dễ xâm nhập sâu vào phổi, gây viêm phổi, hen suyễn, bệnh tim mạch, đặc biệt nguy hiểm cho trẻ em, người già và người có bệnh nền hô hấp. 

>>> Xem thêm: Tín chỉ carbon là gì? Giải thích dễ hiểu cho người mới bắt đầu

Cách làm sạch muội than trong động cơ

 

 

 

Hiểu rõ muội than là gì chỉ là bước đầu, quan trọng hơn là làm sạch muội than đúng cách để giúp động cơ duy trì hiệu suất và tuổi thọ lâu dài. Muội than bám lâu ngày trong buồng đốt, đầu piston hay xupap sẽ làm giảm hiệu suất cháy, gây hao xăng, ì máy và thậm chí có thể gây kích nổ sớm.

Hiện nay, có hai phương pháp chính để làm sạch muội than trong động cơ.

1. Sử dụng phụ gia vệ sinh buồng đốt pha trực tiếp vào xăng. Đây là cách đơn giản, tiết kiệm chi phí và dễ thực hiện. Phụ gia chứa các chất tẩy rửa mạnh, khi pha vào xăng sẽ theo đường nhiên liệu đi vào buồng đốt, giúp hòa tan muội than và cặn bám trong buồng đốt, kim phun và xupap. Phương pháp này phù hợp với muội than mỏng hoặc mới tích tụ, giúp duy trì động cơ sạch và vận hành ổn định hơn. Tuy nhiên, với muội than đã đóng dày hoặc bám cứng lâu ngày, phụ gia chỉ làm sạch được một phần nhỏ, không loại bỏ triệt để.

 

 

2. Làm sạch cơ học kết hợp dung dịch tẩy rửa, thường được thợ máy áp dụng khi muội than đã đóng dày, bám cứng lâu năm. Đầu tiên, thợ sẽ tháo đầu quy-lát (nắp máy) để lộ phần piston và buồng đốt. Sau đó, dùng dung dịch tẩy rửa chuyên dụng hoặc xăng thơm xịt trực tiếp lên bề mặt piston, buồng đốt, đầu xupap và các vị trí muội than bám. Đợi vài phút cho muội than mềm ra, tiếp theo dùng bàn chải sắt nhỏ hoặc cọ mềm cạo nhẹ nhàng, tránh làm xước bề mặt piston hoặc lòng xi lanh. Với trường hợp muội than quá dày, thợ sẽ tháo rời piston, xupap để vệ sinh riêng từng chi tiết, đảm bảo sạch hoàn toàn và trả lại thể tích buồng đốt ban đầu, giúp động cơ hoạt động mạnh mẽ hơn. Cuối cùng, lau sạch bằng giẻ khô, xịt thêm dung dịch nếu cần cho đến khi bề mặt sáng bóng, không còn cặn than, rồi lắp ráp lại cẩn thận, siết các ốc đúng lực để tránh xì nhớt khi vận hành.

Ngoài ra, nhiều người còn vệ sinh muội than bám trong pô xe máy. Mặc dù việc này không làm sạch muội than trong buồng đốt, nhưng giúp hệ thống xả thông thoáng hơn, động cơ thoát khí dễ, xe chạy nhẹ, tiết kiệm xăng và giảm tiếng nổ bất thường khi di chuyển. 

>>> Xem thêm: Kiểm định khí thải xe máy: Cách giúp xe vượt qua kiểm định dễ dàng

Giải pháp phòng ngừa muội than tích tụ

Phòng ngừa muội than vẫn là giải pháp tốt nhất. Người dùng cần bảo dưỡng định kỳ, thay lọc gió, bugi đúng khuyến nghị của hãng, sử dụng nhiên liệu đạt chuẩn để tránh lẫn tạp chất sulfur gây muội than. Đặc biệt, chọn dầu nhớt chất lượng cao, nền dầu gốc tinh khiết, phụ gia phân tán muội than tốt sẽ giữ muội than ở kích thước nhỏ, ngăn kết tụ, giúp dầu dễ lưu thông, giảm mài mòn và giữ động cơ sạch lâu.

Dầu nhớt đen sau một thời gian sử dụng có phải do muội than?

 

 

Nhiều người thắc mắc vì sao dầu nhớt lại chuyển sang màu đen sau một thời gian sử dụng. Thực tế, muội than chính là một trong những nguyên nhân khiến dầu nhớt bị đen.

Trong quá trình động cơ hoạt động, nhiên liệu được đốt cháy trong buồng đốt sẽ sinh ra muội than – các hạt carbon cực nhỏ. Bình thường, muội than sẽ bám lại trong buồng đốt hoặc thoát ra ngoài qua ống xả. Tuy nhiên, do thiết kế động cơ luôn tồn tại khe hở nhỏ giữa piston và thành xi lanh, một phần khí cháy (gồm muội than, khí CO, CO₂, hơi nước) sẽ lọt qua khe này và đi xuống cácte (khoang chứa dầu nhớt), hòa lẫn vào dầu nhớt. Hiện tượng này được gọi là blow-by.

Ngoài muội than, dầu nhớt còn bị đen do:

• Phản ứng oxy hóa khi dầu tiếp xúc với nhiệt độ cao và oxy trong quá trình bôi trơn.
   
• Cặn phụ gia phân hủy sau thời gian dài sử dụng.
   
• Mạt kim loại mài mòn từ các chi tiết máy.

Muội than trong dầu nhớt nếu không được phân tán tốt sẽ kết tụ thành cặn lớn, gây mài mòn piston, xi lanh và xupap. Vì vậy, dầu nhớt chất lượng cao cần có phụ gia phân tán (dispersant additive) để giữ muội than ở dạng hạt nhỏ, lơ lửng trong dầu, tránh lắng đọng, giúp bảo vệ động cơ và duy trì hiệu suất hoạt động lâu dài. 

Gợi ý dầu nhớt SK ZIC giúp hạn chế muội than và bảo vệ động cơ

 

 

Muội than không chỉ đến từ nhiên liệu mà còn liên quan đến chất lượng dầu nhớt. Theo xếp hạng của Korea Brand Power Index (K-BPI), SK ZIC – thương hiệu dầu động cơ số 1 Hàn Quốc, thuộc SK Group (tập đoàn lớn thứ 3 Hàn Quốc) – sử dụng dầu gốc YUBASE nhóm III, tinh chế bằng công nghệ VHVI, có độ tinh khiết cao, giúp động cơ sạch hơn, giảm cặn bám muội than.

• ZIC M9 là dầu tổng hợp toàn phần, phù hợp cho xe máy đời mới cần vận hành êm mượt, tiết kiệm nhiên liệu.
• ZIC M7 là dầu tổng hợp, phù hợp xe đi phố hàng ngày, giúp máy khỏe, mượt và sạch lâu.
• ZIC M5 là dầu bán tổng hợp, tối ưu cho xe phổ thông, bảo vệ máy bền bỉ với chi phí hợp lý.

Các sản phẩm SK ZIC không chỉ bảo vệ động cơ mà còn góp phần giảm phát thải muội than, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. 

>>> Xem thêm: SK ZIC thay đổi nhận diện thương hiệu: Sự chuyển mình sau gần 30 năm

 

 

Hiểu muội than để bảo vệ động cơ và môi trường

Muội than tuy nhỏ nhưng lại là kẻ thù âm thầm của động cơ. Nắm vững muội than là gì, nguyên nhân, tác hại và cách phòng ngừa sẽ giúp bạn bảo vệ xe tốt hơn, duy trì hiệu suất máy, tiết kiệm chi phí bảo dưỡng và góp phần giảm ô nhiễm môi trường. Chủ động kiểm soát muội than cũng chính là cách giữ cho mỗi hành trình luôn an toàn và an tâm.